کێ داوێن پیسه کێوی یا محهمهدی عارهبی
ئایه ئه م دوو وێنهیه لهیهک ناچن باشه چ جیاوازیهکیان ههیه باشهئهمهسوکایهتی نیه که ئیسلام به سهرجهم موسڵمانانی ئهکهن جاباشه مناره لهگهڵ ئهوهدا چ جیاوازیهکی ههیه واههست ناکهن که موحهمهد له سهر شێوهی هینهکهی خؤیو و جوتههینهکهی حهزرهتی عایشه کهدایکی موسڵمانانه منارهو گومهزهکانی لهسهرنهخشهی ئهوان دروستکردبێت بهڕای ئێوهئهمهسوکایهتی نیه کهبهخهڵکی دهکهن 
خۆئهگهرناوی ئهڵڵا بهم شێوهیه بنوسرایه. ئایا موستهسلیمان ئهمهشیان وهک موعیزهیهک بڵاوئهکردهوه؟
خاتهمول نیساهچاک دهیزانی کهعارهبی سهحراوی وهک وهحشی وانو زوو بهناوی دهستکهوتی ئهنفالو کچ و ژن داگیرکردن ئهتوانێت لهخشتهیان بهرێ بهناوی بهههشتی پڕلهمنداڵانی لوس و ژنی جوان و شهراب وههنگوین ههریهکهشیان 72 حۆریان کوون نهکراویان بۆ دانراوه ماشائهڵڵا ههرچی ئهونهیکانابێ
ئایا بهههشتت بینیوه ؟
له بهشێکی ئهم نوسراوهدا خاتهمول نیساه بهخهڵکی دهڵێ لهودنیا ژن وهک باران به سهر بڕوادارانا دهبارێت . ئهمه ئهوبڕوامنداڵانانهیه که بهداخهوه زیاتر له یهک ملیار مرۆڤ بۆتهکۆیلهی بهلانی کهمهوهله % 60 و بگرهزیاتریشیان ههرنهخوێندهوارن جائهم نوسینه بێ واتایه شایانی ئهوهنیه که تێر تێر بگرین بۆ کوردی ئهنفالوکیمیاوی بارانکراو بهدهقی ئهوقورانه ئهنفالیان کردین.کهوائێستاش ئهم دڕندانهوازمان لێناهێن باشهئهم نوسینه ئهوهمان پێناڵێت کههۆگرانی ئهم دینه بهڕاستی ساویلکهونهزا نوداماون چۆکیان پێداداون که تامردن عهرهب پهرستبن
نوسینی : دانیه عبدالله
پێغهمبهر صلی الله علیه وسلم دهفهرموێ:
(فيها ما لاَ عين رأتْ ، ولا اذُنٌ سمِعَتْ ، ولاَ خطر عَلى قَلْبِ بشَرٍ) رواه البخاری عنْ سَهْلِ بْنِ سعْدٍ رضي اللَّه عنْهُ. واته: ( ئهو بهههشته ) شتی وای تیایه كه (تا ئێستا) هیچ چاوێك نهیبینیوه، هیچ گوێ یهك نهیبیستووه، وه بهسهر دڵی هیچ كهسێكیشدا نههاتووه.
خوای گهوره بمانکاته یهکێک له خهڵکانی بهههشت ... اللهم امین
خۆشهویستان و بهرِێزان ئا لهو باسهی كه تێیداین تهنها بهشێوهیهكی زۆر پوخت و كورت ئاماژهیهكه به هێندێ له ناو نیشان و مهشخهڵ ( معالم )انه ی بهههشت و بهس، ئهنا ئهگهر بێین ههر یهكێك لهو ناونیشانانه بگرین لانی كهم چهندین كتێبی لهسهر ئهنووسرێت:
! کلیلی بهههشت
کلیلی دهرگای بهههشت ( لا اله الا الله محمد رسول الله ) یه، بهڵام وهك چۆن ههموو كلیلێك دهرگا ناكاتهوه، كلیلی بهههشتیش ههر وایهو ههموو (لا اله الا الله) یهكیش ئهو كلیله نین كه دهرگای بهههشت بكاتهوه، ههڵبهت ئهو ( لا اله الا الله )یه ئهیكاتهوه كه كردهوهی چاكی له پاڵدا بێت. یهكهم كهسیش كه ئهم دهرگایه ئهكاتهوه پێغهمبهری خوایه صلی الله علیه وسلم ! دهرگاکانی بهههشت ههشتن وهك له خوارهوهدا ناویان هاتووه:
·دهرگای محمد ( صلی الله علیه وسلم ) كه دهرگای تهوبهشی پێ دهلًێن.
· دهرگای نوێژ
·دهرگای رِۆژوو ( ریان )
·دهرگای زهکات ...
·دهرگای خێر ...
·دهرگای حهج و عمره ...
·دهرگای جیهاد ..
·دهرگای سيلهی رهحم ..
! پلهکانی بهههشت بهههشت چهند پله ( درجات ) ێکی ههیه بهرزترین پلهشی ( فردوس ) ه ، كه ئهكهوێته ژێر عهرشی خوای گهورهوه، ههر لهوێشهوه چوار رِوباری سهرهكی تیایدا ههڵئهقوڵێ كه ئهمانهی خوارهوهن:
( روباری شیر ، روباری ههنگووین ، روباری شهراب ، روباری ئاو ) وهبهرزترین شوێنیش له فردوس جێگای وسیلهیه که جێگای پێغهمبهران و شههیدان و ئارام گران لهسهر بهڵاو مچیبهت و خۆشویستانن له پێناو خوا.
ناوی ههندێک لهو روبارو سهرچاوه سهرهكیانهی كه له بهههشتهوه سهرچاوه ئهگرن به پێی ئایهت و فهرموودهكانی پێغهمبهرصلی الله علیه وسلم :
روباری کوثر : ئهو روبارهیه که دراوه به پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم) و سورِهتێكی قورِئانی لهسهر دابهزیووه به ناوی ( الكوثر ).
روباری بیدخ : رِووبارێكه شههیدانی تێ ههڵئهكێشرێ كه دهرئههێنرێن شێوهو رِوخساریان وهك مانگی یهك شهوه ئهبرسكێنهوهو ههرچی كه ئازارێك پێشی بینیویانه ل سهریان لائهچێت.
روباری بارق : روبارێکه له بهههشت شههیدان لهسهری دادهنیشن و بهیانیان و ئێواران له بهههشت رِۆزیان بۆ دێته پێشێ.
رِوباری تسنیم : ئهوه خۆشترین شهرِابی ئههلی بهههشته كه گڵاوی سهر مۆر (رحیق المختوم) ه و له گهڵ میسك تێكهڵ كراوه ئهوانه لێ ی ئهخۆنهوه كه لهههمووان زیاتر له خوا نزیكن.
رِوباری سلسبیل : شهرابی خهڵکانی دهستهراسته ( اصحاب المیمنه ) و زهنجهبیلی لهگهڵ تێکهڵ كراوه ..
رِوباری الکافور : كه شهرِابی چاكهكاران ( الأبرار)ه، شهرِابێكه نه مایهی سهرخۆشی و نه مایهی بێ هۆشكهری یه، به چهشنێكه كه خهڵكی زهوی تا ئێستا لهم جۆرهیان نه تام كردووهو نه چهشتوویانه..
وهخواردنی خهڵکی بهههشت گۆشت و باڵندهو میوهو ئهوهی که دڵ بیهوێت مسۆگهرو بهر قهراره، وهك خوای گهوره دهفهرموێ: ( لهم ما یشاءون فیها ولدینا مزید ) ق35 واته: ئهوهی كه بیخوازن تیایدا ئهیاندرێتێ و ئی زیاتریشمان له لایه.
با بزانین چۆن؟
جارێ ههرچی دارهکانی بهههشته: تێكرِای قهدو باڵاو گهڵاكانیان هێنده سهوزو له باره له جوانیان ههردوو رِووی ئاشكراو دیاره. ههندێكیش لهو دارنه ئهمانهی خوارهوهن: داری گوبی : ئهمه دارێكه له شێوهو جوانیا له داری مۆز ئهچێت و چهندی بڵێیت قهدهستوورو رِهگ داكوتاوی بێ سنووره، ههر پهلكه گهڵایهكی ئهو داره حهفتا جلی رِهنگاو رِهنگی سوندوس و ئاوریشمی ئهستوورو تهنكی لێ درووست ئهكرێت، به جۆرێكه كه تا ئێستا ئههلی دونیا له دونیا دا نهیانبینیوه! ئهم دارهش بهكهسانی برِوادار ئهدرێت كه بیانهوێ! ههر لهژێر پاڵی ئهم بنه دارهیشه كه تێكرِای ئههلی بهههشت كۆ ئهبنهوهو خۆشیه كاتیهكانی دونیا وه بیر یهكتر ئههێننهوه، خوای پهروهدگار ماوه ماوه بایهك له بهههشت ههڵئهكات گهڵاكانی ئهم دارهی پێ ئهلهرێنێتهوه. سدره المنتهى : ئهمهش بنه دارێكی تا بڵێی گهورهو بههێزهو دهكهوێته ژێر عهرشی خوای پهروهردگار، له رِهگ و رِیشاڵی ئهم داره چوار رِوبار فیچقه ئهكهن، به جۆرێكه كه رِوونایكی خوا باڵی وهسهر داهێناوهو كۆمهڵه فریشتهیهكی زۆرو زهوهند دهورهیان داوه، ئا ئهم شوێنهش شوێنی تایبهتی ئیبرِاهیم پێغهمبهره علیه السلام، كه تێكرِای ئهو منداڵانهی له لای خۆی داناوه كه كاتی خۆی پێش بالغ بوونیان مردوونهو ئهو وهك باوكێك چاودێریان ئهكاو نازیان ئهكێشێت و فێری ئهتوارو ئاكاری پهسندیان ئهكات.
وهله میوهکانی بهههشت : بریتین له ههنجیر و ترێ و ههنار و مۆز و خورما و ههموو ئهو بهروبوومانهی که له دونیا ههبوون, بهلاَم جیا له تامو بۆنهكانیان ههروهها میوهی وای تیایه كه هیچ ئینسانێك پێش ئهو ساته له دونیا دا نه تامی كردبوون و نه بینیشی بوون.
سیفهت و خهسڵهتهكانی بهههشت:
سهبارهت بهو بهههشته خۆش و دڵخۆشه ئهوهیه كه ههندێ كات بهسهر بهندهكاندا دێت كه له دونیا قهت شتی واو شێوهو چهشنی وای به خۆوه نهبینیبێ! لهوانه:
سهبارهت به پیاوان ، ئهو پیاوانهی كه خوای پهروهردگار ئهیانخاته بهههشت، بهژن و باڵایان به ئهندازهی ئادهمی باوكمان درێژ ئهكاتهوه كه شهست باڵ بهرهو ئاسمان درێژ بووه! لهشی پیاوان له بهههشت به پێچهوانهی دونیا هیچ مووێكیان له لهشدا بهدی ناكرێت، جگه له مووی قژ و برۆكانیان نهبێت ! وهشێوهو شهكلی تێكرِای پیاوانی بهههشت له شێوهو شهكلی سیدنا یونس علیه السلام و دڵیان له دڵی سیدنا ئهییوب علیه السلام ئهكات، وه به زمانی پێغهمبهری ئهكرِهم صلی الله علیه وسلم واته به عهرِهبی قسه ئهكهن له بهههشتدا.
سهبارهت به ئافرهتان : بێ گومان دوو جۆره ئافرهت له بهههشدا ههن ...
حور العین ، خوای گهوره له قورئاندا باسی حور العین دهکات که وهک یاقوت و مهرجان وان ،وهك دهفهرموێ:( وحور عین کأمثال لؤلؤ المکنون ) الواقعه 22 واته: حۆری چاو گهش و رِهنگین كه وهك مۆری و مرواری پهنهان و دهست لێ نهكهوتوو وان.
ئهمانهش ئافرهتی نهرم و نیانن ... پێغهمبهری خوا ( صلی الله علیه وسلم ) ئهفهرموێت ههور بهسهر خهڵکی بهههشت تێ دهپهرێت و داوای لێ دهکات که ببارێت ..كاتێكیش كه ئهبارێت حور العین دهبارێت !!
جۆری دوههم ئافرهتانی دونیان : ئهو ئافرهتانهن که له كاتی خۆیدا برِوادار بوونهو خوای گهوره به رهحمی خۆی رهحمی پێکردوون و خستونیهته بهههشتهوه ... ئهو ئافرهتانه ئهبن به شای بهههشت كه لای خوا جوانتر و باشترن له حور العین ( چونکه له طاعهتی خوای گهوره نههاتونهته دهرهوه ).
منداڵان (الغلمان ) ، ئهمانهش دروست کراوی بهههشتن ئهسورێنهوه لهسهر خهڵکی بهههشت به خواردن و خواردنهوه ( ويطوف علیهم ولدان مخلدون ، اذا رایتهم حسبتهم لؤلؤا منثورا ) الانسان 19 واته: منداڵانی چاو گهش و نهمر به ناویاندا ئهگهرِێن، كه ئهیانبینیت وا ئهزانیت كه گهوههر و مروارین له جوانیا.
منداڵانی بهههشت : ههر یهکێک له خهڵکانی بهههشت داوا له خوای گهوره بکات كه منداڵیان بداتێ خوا ئهیانداتێ و له نێو باخ و میوههاتی بهههشت ئهیانسوورِێنێتهوه، ئهمهش منداڵی ئهو كهسانهن كه له دونیا حهزیان بهوه بووه كه خوا منداڵیان پێ ببهخشێت كهچی قسمهتیان نهبووه، خواش له بریتی ئهوه له بهههشت ئهو منداڵانهیان پێ ئهبهخشێت. پێغهمبهری خواش صلی الله علیه وسلم دهفهرموێ: (إذا اشتهی المؤمن الولد فی الجنه كان حمله ووضعه وسنه فی ساعه واحده) رواه احمد عن ابی سعید الخدری واته: ئهگهر برِوادارێك له بهههشت دڵی ئهوه بخوازێت كه خوا منداڵێكی پێ ببهخشێت ئهوا خوا وای بۆ ئاسان ئهكات كه خێزانهكهی سكی ببێ و منداڵی ببێ و گهورهشی بكات له ماوهی یهك دانه كاتژمێر دا
